Heb jij ook steeds meer het gevoel dat de keuze voor kinderen kleiner wordt? Want er worden steeds minder kinderen geboren in Nederland. Dat klinkt dan mischien alsof we massaal hebben besloten dat een leven met kinderen niet meer bij ons past. Maar zo simpel ligt dat schijnbaar het helemaal niet. Want als je vraagt hoeveel kinderen mensen eigenlijk zouden wíllen, komt er een verrassend ander beeld naar voren.
Nederland telt steeds minder geboortes. In 2025 werden 166.588 kinderen geboren en het gemiddelde kindertal kwam uit op 1,42 kind per vrouw. In 2010 was dat nog 1,80. Ook beginnen vrouwen later aan kinderen. CBS
Eerst maar eens: niet iedereen wil kinderen
Dat moeten we ook gewoon durven zeggen. Er is niets mis met geen kinderen willen en het is allang niet meer vanzelfsprekend dat je na je studie, een paar jaar werken en een relatie automatisch aan de baby begint.
In Amerikaans onderzoek onder volwassenen jonger dan vijftig die waarschijnlijk nooit kinderen zullen krijgen, zegt 57 procent dat ze simpelweg geen kinderen willen. Vrouwen noemen dat zelfs vaker dan mannen: 64 tegenover 50 procent. Pew Research Center
En eigenlijk is dat best een bijzondere verandering. Een paar generaties geleden was de vraag eerder waarom je géén kinderen zou willen. Nu is “ik wil gewoon geen kinderen” steeds vaker een compleet antwoord.
Misschien willen we tegenwoordig ook gewoon iets anders van het leven. Een carrière, reizen, vrijheid, tijd voor vrienden, hobby’s of simpelweg een leven waarin je niet voortdurend rekening hoeft te houden met iemand die om zes uur ’s ochtends wakker wordt.
Dat klinkt misschien nogal individualistisch, maar het is ook logisch. Er zijn tegenwoordig veel meer manieren om een volwassen leven in te vullen dan alleen via het klassieke plaatje van partner, huis, kinderen.
Maar dan komt het interessante deel
Want onder jonge Nederlanders blijkt de kinderwens helemaal niet verdwenen.
Uit onderzoek van het Nederlands Interdisciplinair Demografisch Instituut (NIDI) onder 18- tot 30-jarigen blijkt dat het gemiddelde geplande kindertal 1,96 is. Het gemiddelde ideale kindertal ligt zelfs op 2,24. Twee kinderen dus, ongeveer. NIDI
Dat is nogal een verschil met die 1,42 kinderen per vrouw die we in werkelijkheid zien.
Er zit dus een gat tussen wat mensen zouden willen en wat er uiteindelijk gebeurt.
En daar begint het verhaal pas echt.
Want waar moet je tegenwoordig allemaal klaar voor zijn?
Een huis bijvoorbeeld.
Dat klinkt heel vanzelfsprekend als je een gezin wilt beginnen. Maar voor een behoorlijk aantal jonge mensen is een huis juist een van de redenen om het ouderschap uit te stellen.
NIDI onderzocht Nederlanders tussen 21 en 45 jaar die nog geen kinderen hebben, maar die wel kinderen willen. Van de 21- tot 25-jarigen verwacht 33 procent zich een kind binnen drie jaar waarschijnlijk of zeker niet financieel te kunnen veroorloven. Veertig procent verwacht in diezelfde periode geen geschikte woning te hebben voor een gezin. NIDI
Dat zijn geen mensen die zeggen: ik hoef geen kind.
Dat zijn mensen die zeggen: ik wil misschien wel, maar hoe dan?
En dat verschil vind ik misschien wel het meest interessante aan de hele discussie.
Dan is er nog werk
Want stel dat je eindelijk een huis hebt gevonden en financieel niet meteen omvalt. Dan moet dat kind ook nog ergens tussen je werk en je leven passen.
En daar wringt het vooral voor vrouwen.
In hetzelfde Nederlandse onderzoek zegt ongeveer 14 procent van de mensen met een kinderwens dat ze werk en gezin niet goed kunnen combineren. Dat komt vaker voor bij vrouwen dan bij mannen. NIDI
Niet zo gek natuurlijk. Een kind krijgen is voor mannen en vrouwen nog altijd niet helemaal dezelfde carrièrebeslissing.
Een vrouw die een kind krijgt, weet dat ze waarschijnlijk een tijdje uit de running is, minder gaat werken of haar carrière tijdelijk anders moet inrichten. En zelfs als je partner heel betrokken is, weet je ook dat de dagelijkse organisatie van een gezin nogal eens bij de moeder terechtkomt.
Dat maakt de vraag “wil ik kinderen?” ineens een stuk ingewikkelder.
Het wordt: “Wil ik kinderen én de gevolgen daarvan voor mijn werk, inkomen, vrijheid en carrière?”
Misschien is het ouderschap zelf ook ingewikkelder geworden
En dan bedoel ik niet het kind.
Ik bedoel het idee van wat een goede ouder tegenwoordig moet zijn.
Je moet gezond eten geven. Niet te veel schermtijd. Wel genoeg voorlezen. Een fijne school zoeken. Sport. Muziek. Aandacht. Rust. Grenzen. Emotionele ontwikkeling. En ondertussen moet je zelf natuurlijk ook nog een leuke partner zijn, carrière maken, sporten en een beetje sociaal leven overhouden.
Het lijkt soms alsof we van ouderschap een enorm project hebben gemaakt.
Een kind grootbrengen was vroeger misschien meer: we zien wel hoe het gaat.
Nu voelt het soms als: heb ik eigenlijk wel genoeg tijd, geld, ruimte, energie en kennis om dit goed te doen?
En hoe hoger we de lat leggen, hoe makkelijker het wordt om te denken dat je er nog niet klaar voor bent.
En ja, de wereld helpt ook niet echt mee
Oorlogen, klimaatverandering, politieke onzekerheid, pandemieën, economische onzekerheid. Het zijn niet bepaald geruststellende omstandigheden om naar de toekomst te kijken.
Toch moeten we ook hier oppassen dat we niet te snel concluderen dat jongeren massaal vanwege klimaatverandering geen kinderen meer willen.
Nederlands onderzoek laat daar namelijk een veel minder groot effect zien dan je misschien zou denken.
Internationaal speelt angst voor de toekomst wél een duidelijke rol. In een onderzoek van UNFPA onder ongeveer 14.000 mensen in veertien landen zegt bijna één op de vijf dat zorgen over bijvoorbeeld oorlog, klimaatverandering, pandemieën en de toestand van de wereld ertoe leiden of hebben geleid dat ze minder kinderen krijgen dan ze eigenlijk zouden willen. UNFPA
Maar de grootste barrière is veel minder filosofisch.
Geld.
Van de ondervraagden zegt 39 procent dat financiële beperkingen invloed hebben gehad of zouden hebben op de mogelijkheid om het gewenste aantal kinderen te krijgen. Ook werkzekerheid, woonruimte en het ontbreken van een geschikte partner spelen een belangrijke rol. UNFPA
Oftewel: voordat we naar de toestand van de wereld wijzen, moeten we misschien eerst naar de toestand van de eigen bankrekening kijken.
En dan hebben we de vrijheid nog
Er is namelijk ook een andere kant van het verhaal.
Uit onderzoek van Pew Research Center onder Amerikaanse volwassenen jonger dan vijftig die waarschijnlijk geen kinderen zullen krijgen, zegt 44 procent dat ze zich op andere dingen willen richten, zoals hun werk of interesses.
En dat kinderloze leven bevalt blijkbaar ook prima.
Tachtig procent zegt dat ze zonder kinderen meer tijd hebben voor hobby’s en interesses. 79 procent vindt het makkelijker om de dingen te betalen die ze willen en 75 procent zegt makkelijker te kunnen sparen. Zes op de tien ervaren bovendien voordelen voor hun carrière. Pew Research Center
Dat is misschien wel de grootste verandering van allemaal.
Een leven zonder kinderen is niet langer automatisch een leven waarin iets ontbreekt.
Het kan ook een heel bewust gekozen leven zijn.
Dus willen we minder kinderen?
Ja.
Maar ook weer niet.
Sommige mensen willen simpelweg geen kinderen en hebben daar tegenwoordig meer ruimte voor dan vroeger. Andere mensen willen ze wel, maar stellen ze uit omdat ze eerst een huis, een vaste baan, een partner en voldoende financiële zekerheid willen.
En tegen de tijd dat dat allemaal geregeld is, ben je misschien 34, 36 of 38.
Dat betekent niet dat je geen kinderen meer wilt.
Het betekent soms gewoon dat het leven je heeft laten wachten.
En misschien is dat wel de interessantste conclusie van alle cijfers: de dalende geboortecijfers vertellen ons niet alleen iets over hoeveel mensen kinderen willen. Ze vertellen ook iets over hoeveel zekerheid we tegenwoordig nodig hebben voordat we eraan durven te beginnen.
Misschien willen we helemaal niet minder kinderen.
Misschien willen we vooral zeker weten dat we het goed kunnen doen.
En dat we daar tegenwoordig zo lang over nadenken, zegt misschien minstens zoveel over onze tijd als over onze kinderwens.
