Er zijn van die schilderijen die je al honderden keren hebt gezien, in boeken, op posters, op mokken zelfs, maar die je toch elke keer opnieuw verrassen als je er weer voor staat. De Nachtwacht is precies zo’n werk. Zo’n doek dat groter voelt dan je eigen gedachten. Zo’n schilderij dat een ruimte meteen stiller maakt.
En juist nu is er iets extra bijzonders aan de hand: het schilderij krijgt een liefdevolle, geduldige restauratiebeurt. Alsof iemand heel voorzichtig het stof van een herinnering blaast. Laag voor laag wordt de oude vernis verwijderd, en langzaam komt een helderder, frisser beeld tevoorschijn. Het idee dat dit allemaal gebeurt terwijl bezoekers rustig kunnen meekijken, maakt het des te magischer. Je ziet niet alleen een meesterwerk, je ziet hoe het wordt verzorgd.
Dat alles maakte me nieuwsgierig: hoeveel weten we eigenlijk écht over De Nachtwacht? Daarom verzamelde ik tien kleine, verrassende weetjes, fijne details die je misschien nog niet kende, maar die je blik straks nét iets anders laten dwalen wanneer je opnieuw voor het doek staat.
1. Er wordt echt geschoten op het schilderij
Kijk maar eens goed: links wordt een klover gevuld, in het midden zie je de flits van een schot en rechts poetst iemand het wapen schoon. Rembrandt schilderde niet alleen mensen, hij schilderde beweging.
2. Het doek verliet het Rijks maar één keer
In 1898 mocht De Nachtwacht voor een Rembrandt-tentoonstelling naar het Stedelijk Museum. Ter ere van koningin Wilhelmina. Het was de eerste én laatste keer dat het meesterwerk ergens anders hing.
3. Niemand weet hoe lang Rembrandt eraan werkte
We weten alleen dat één afgebeelde schutter in 1640 is overleden en dat het doek in 1642 klaar was. Dus: minimaal een jaar… maar waarschijnlijk langer. Soms heeft iets gewoon tijd nodig, dat gold zelfs voor Rembrandt.
4. Het begon allemaal in de Kloveniersdoelen
Daar hing het schilderij oorspronkelijk: in de grote zaal van de schutterij. Pas later verhuisde het naar het stadhuis, nu het Paleis op de Dam.
5. De Nachtwacht is al 25 keer behandeld
Operatie Nachtwacht is indrukwekkend, maar niet de eerste restauratie. Het doek heeft al zo’n 25 behandelingen doorstaan. Een leven vol zorg en aandacht.
6. Vier randen zijn ooit afgesneden
Om het schilderij passend te maken in het stadhuis, werden vier stukken afgesneden. Wat er met die repen is gebeurd? Niemand weet het. Het is een kunsthistorisch mysterie.
7. ‘De Nachtwacht’ heette oorspronkelijk heel anders
De officiële titel is eigenlijk Schutters van wijk II onder leiding van kapitein Frans Banninck Cocq. De naam De Nachtwacht ontstond pas in 1797, door de donkere vernis waardoor het leek alsof het nacht was.
8. Een subtiel spel van licht en symboliek
Tussen de schaduw van de duim en wijsvinger van kapitein Banninck Cocq verschijnt het wapen van Amsterdam. Een klein, geruststellend detail: de stad is in veilige handen.
9. Tijdens de oorlog verstopt in een grot
Vanaf 1939 werd De Nachtwacht veiliggesteld. Na verschillende omzwervingen werd het uiteindelijk in een grot in Limburg opgeborgen, samen met duizenden andere kunstwerken.
10. Het doek is drie keer aangevallen
In 1911 en 1975 werd het met een mes beschadigd. In 1990 werd er zuur op gespoten, gelukkig raakte alleen de vernislaag aangetast. Zelfs een kunstwerk met zoveel geschiedenis blijft kwetsbaar.
Bron: vijftigplusonline
