Van de week hoorde ik, onderweg in de auto, een interview op radio 1 met Lucia Admiraal, historicus en correspondent in het Midden-Oosten voor NRC. De aanleiding was de nietsontziende belofte van de Israëlische minister Bezalel Smotrich dat ‘Gaza volledig zal worden verwoest’. Daarmee bedoelde de man dat niet alleen de Gazanen maar ook hun erfgoed en cultuur van de kaart zullen worden weggevaagd.
De oudste moskee in Gaza Stad – waarschijnlijk ook de oudste moskee ter wereld – is bijvoorbeeld met de grond gelijk gemaakt door het oorlogsgeweld. Wat eeuwen geleden door mensenhanden werd gebouwd, werd met één enkele inslag vernietigd en teruggebracht tot een enorme hoop puin die niet eens meer opvalt tussen alle andere puinhopen van een wereld in ontbinding.
‘Door dit verlies worden de inwoners van Gaza van hun verleden beroofd.’
Wat betekent het om van je verleden te worden beroofd? Daar moest ik lang en diep over nadenken. Toen er brand uitbrak in mijn ouderlijk huis raakte ik foto’s kwijt en daardoor een deel van mijn verleden. Mensen met geheugenverlies raken de herinnering kwijt aan hun basis. En wat te denken van kinderen die geadopteerd worden? Of mensen die om wat voor reden dan ook migreren?
Je verleden vormt de basis van wie je bent, van je identiteit. Want je identiteit is nauw verbonden met je herinneringen. Wat als je niet meer weet waar je vandaan komt, hoe je werd opgevoed, welke normen en waarden je van huis uit meekreeg, waar je wieg stond, wie je ouders waren, de juffen of nonnen op school, de straten van het dorp waar je opgroeide, de landen die je hebt bezocht en de kerk waar je elke zondag naartoe moest?
Als je je verleden kwijtraakt, raak je jezelf kwijt.
Door de vernietiging van Gaza raken de Gazanen niet alleen hun tastbare herinneringen kwijt aan een leven dat niet meer bestaat. Ze raken ook hun toekomst kwijt. Om over hun heden maar al helemaal niet te spreken. Want de beelden van de uitgehongerde kinderen, huilende moeder en woedende vaders uit Gaza blijven maar komen. en die beelden zijn zo heftig dat ik mezelf erop betrap soms weg te kijken.
Als ‘Gaza volledig verwoest zal worden,’ dan zijn de eerste stappen daartoe in ieder geval al gezet. Het tastbare verleden is immers al zo goed als met de grond gelijkgemaakt – ‘culturele genocide,’ aldus Lucia Admiraal.Over de toekomst, zo die er al is, durft niemand na te denken. En hoe al de Gazanen het elke dag weer klaarspelen om aan een nieuwe dag beginnen, daar kan ik me geen voorstelling van maken. De enige zekerheid die er is, is dat te veel kinderen, moeders en vaders het einde van die dag niet zullen halen. Over de vraag of dit al dan niet ‘genocide’ mag heten, zijn de meningen verdeeld. Hopelijk hoeven we er niet om te bekvechten dat het hier om onmenselijk leed en lijden gaat en dat er niets over zal blijven als dit niet heel snel stopt. Geen verleden, geen toekomst en geen heden.
