Vrouwen in de overgang krijgen vaak last van hun gewrichten omdat hun oestrogeenspiegel daalt. Oestrogeen heeft een beschermende werking op gewrichten en kraakbeen. Zodra dat hormoon afneemt worden je gewrichten minder ‘gesmeerd’. Dat geeft meer wrijving en stijfheid. Het kraakbeen verandert en is minder elastisch. Je gewrichten worden gevoeliger en dus sneller pijnlijk. En omdat je spiermassa afneemt kunnen ze je gewrichten niet meer zo goed ondersteunen, wat ze extra belast. Die hormonale achtbaan is dus niet alleen vervelend voor je humeur, maar ook voor je knieën, heupen en handen. En hoe los je het op? Dat blijft een heet (of koud) hangijzer: want wat helpt nu beter, warmte of kou?

De klassieke gewrichtsklacht: alles kraakt en piept

De eerste keren dacht ik wat gebeurt me nu? Maar inmiddels ben ik er zo aan gewend als ik weer eens als een mummie naast mijn bed sta. Ochtendstijfheid, knieën die kraken bij het opstaan, polsen die protesteren bij het openen van een pot jam—als je dit herkent, ben je in goed gezelschap. Zeker met het ouder worden, doen mijn gewrichten soms nogal dramatisch. Alsof ze ineens besluiten: “En nu wil ik ook aandacht!” Of die keren dat je ’s nachts voor een snelle plas de trap af moet naar de badkamer, maar bang bent dat je ervan afkukelt. Voetje voor voetje daal je af in het donker, want toch maar blijven liggen is geen optie.

Wanneer helpt warmte bij gewrichtspijn?

Warmte ontspant de spieren, stimuleert de doorbloeding en maakt stijve gewrichten soepeler. Dus heb je last van stijfheid in de ochtend of pijn bij artrose? Dan is warmte je beste vriendin. Denk aan een warme kruik, een warm bad of een pittenkussen uit de magnetron. Wil je het helemaal lekker maken voor je pijnlijke spieren, koop dan een infraroodlamp. Zo’n lamp geeft zalige warmte die diep in je spieren en gewrichten doordringt en zorgt zo voor een betere doorbloeding. Pure wellness, maar dan therapeutisch verantwoord. Vooral bij chronische klachten zoals artrose is dit een lifesaver.

Wanneer is kou de redder in nood?

Bij acute ontstekingen of zwellingen is een infraroodlamp niet geschikt, dan is kou juist beter.Want kou werkt ontstekingsremmend en is ideaal bij een plotselinge zwelling of als je gewricht rood en warm aanvoelt. Denk aan een verstuikte enkel of een geïrriteerde knie na een intensief potje padel. Een coldpack of een zak bevroren doperwtjes (ligt in Huize Smit altijd in de vriezer) doet wonderen, als je het maar niet rechtstreeks op je huid legt. 

Niet te warm, niet te koud: de gulden middenweg

Soms wil je allebei. Begin met kou om een zwelling tegen te gaan, en schakel daarna over op warmte om de boel weer soepel te krijgen. Een beetje als een diplomatiek onderonsje tussen je knie en je kuit.

Wat zegt de wetenschap?

Uit onderzoek blijkt: bij chronische aandoeningen als artrose werkt warmte vaak beter, terwijl kou meer effect heeft bij acute blessures of ontstekingen. Luister dus vooral naar je lijf—dat weet het vaak beter dan wij.

En wat moet je absoluut niet doen?

• Leg nooit een hete kruik op een gezwollen, warm gewricht. Dat maakt de zwelling en de pijn alleen maar erger.
• Leg is nooit direct op de huid om een vrieswond te voorkomen.
• Koel of verwarm nooit langer dan 20 minuten

Wanneer gebruik je wat? Een handig overzichtje:

Warmte of kou?

Ochtendstijfheid​​​ – Warmte

Zwelling na inspanning -​ ​​Kou

Chronische pijn (zoals artrose) – ​​Warmte

Ontsteking of roodheid​​ – Kou

Spierkramp rondom gewricht – ​​Warmte

Conclusie:

Luister naar je lijf (en een beetje naar je huisarts). Er is geen one-size-fits-all-oplossing bij gewrichtspijn. Maar als je weet wat je gewricht nodig heeft—een warme knuffel of een frisse wake-up call—kun je jezelf veel leed besparen. En een potje zelfliefde, in de vorm van een warme pittenzak of ijskoude gelpack, kan soms net zo helend zijn als een bezoek aan de fysio.

Een andere manier om gewrichtspijn tegen te gaan is krachttraining. Of je wilt of niet, het helpt je gewrichten op een verrassend slimme manier. Door regelmatig je spieren aan het werk te zetten, geef je je gewrichten als het ware een beschermend harnas. Sterkere spieren zorgen voor stabiliteit en vangen schokken beter op, waardoor het gewricht zelf minder belast wordt. Tegelijk stimuleert krachttraining de productie van gewrichtsvloeistof, wat je gewrichten soepeler houdt en de beruchte ochtendstijfheid kan verminderen.

En er is meer: krachttraining helpt ontstekingen in je lichaam te verlagen, iets waar veel vrouwen in de overgang mee te maken krijgen. Ook wordt je botdichtheid sterker, wat belangrijk is omdat je botten tijdens de overgang sneller broos worden. Tot slot zorgt die wekelijkse sessie met gewichten (en die leuke fitte instructeur) niet alleen voor sterkere armen of benen, maar ook voor een oppepper van je humeur. En dat helpt weer bij het omgaan met pijn. Dus ja, een beetje zweten in de sportschool kan serieus verschil maken voor je gewrichten.

Wil je er meer over lezen? Kijk dan eens op Thuisarts.nl voor betrouwbare informatie over gewrichtsklachten en behandelmogelijkheden.