Hondsdolheid: wat is het precies?
Hondsdolheid, officieel rabiës genoemd, klinkt als iets uit een oud horrorboek – en toch is het een akelig actueel virus dat nog altijd levens eist. Het is een ernstige virusinfectie die het centrale zenuwstelsel aantast. Je kunt het oplopen via het speeksel van een besmet dier, meestal door een beet, maar ook door een krab of zelfs een lik op een wondje (ja, zo snel kan het gaan).
De eerste klachten lijken nog vrij onschuldig: denk aan koorts, hoofdpijn, spierpijn, het hele meh-gevoel. Maar daarna kan het snel bergafwaarts gaan met verlammingsverschijnselen, slikproblemen, angst voor water (een klassiek rabiëssymptoom) en uiteindelijk coma en overlijden. Zonder behandeling vóór het optreden van symptomen is rabiës vrijwel altijd dodelijk. Daarom geldt: better safe than sorry, als je ook maar dénkt dat je risico hebt gelopen, bel de GGD of je arts.
Waarom komt hondsdolheid nú in het nieuws?
Je hoort er niet dagelijks over, maar hondsdolheid maakt in 2025 ineens weer headlines. Alarmcentrale Eurocross zag een stijging van maar liefst 21 procent in het aantal meldingen van reizigers die mogelijk besmet zijn geraakt. En dat zijn niet alleen de waaghalzen in het regenwoud, maar ook vakantiegangers naar populaire bestemmingen als Indonesië, Thailand en Turkije. Sinds 2023 is het aantal meldingen zelfs met 61 procent gestegen.
Is het paniekzaaierij? Nee hoor, het is gewoon de realiteit. Hondsdolheid komt nog steeds voor in veel delen van de wereld. En laten we eerlijk zijn: wie kan er nou níet weerstaan aan een schattig zwerfhondje op een Balinees strand? Precies. Maar soms is het beter om je hart even niet te volgen.
Hoe krijg je hondsdolheid en waar?
De boosdoeners? Meestal honden en katten, maar ook vleermuizen, vossen en apen kunnen het virus overdragen. Het virus zit in het speeksel en kan via een beet, een krab of een likje over een wondje je lichaam binnendringen.
De meeste besmettingen gebeuren in landen waar veel zwerfdieren rondlopen en waar vaccinatieprogramma’s niet zo streng zijn als hier. Denk aan Azië, Afrika, Latijns-Amerika en delen van Oost-Europa. Maar let op: ook dichter bij huis, ja, zelfs in Nederland – is er een kleine kans op besmetting. Vleermuizen in ons land kunnen drager zijn van een rabiësvariant: het European Bat Lyssavirus (EBLV). In 2024 werd er zelfs een kat in Nederland positief getest op dit virus. Dus nee, we zijn er nog niet helemaal vanaf.
Hondsdolheid in Nederland: gerust… of toch niet?
Goed nieuws: klassieke hondsdolheid is al sinds 1923 uitgeroeid in Nederland. Maar, en er is altijd een maar, dat betekent niet dat we honderd procent veilig zijn. Vleermuizen vormen een klein, maar reëel risico. En dan is er ook nog het feit dat we behoorlijk wat dieren (én toeristen) importeren. Denk aan mensen die illegaal pups meenemen van vakantie of dieren redden uit buitenlanden zonder ze goed te laten controleren.
De kans dat je in Nederland hondsdolheid oploopt is extreem klein. Maar helemaal nul is-ie dus niet. Een gebeten vinger van een verdwaalde vleermuis? Dan toch even bellen met de GGD.
Wat te doen bij een beet of krab?
Wat je moet doen als je gebeten, gekrabd of gelikt bent door een mogelijk besmet dier? Niet in paniek raken, maar ook niet wachten. Tijd is je grootste vriend (of vijand) bij rabiës.
- Spoel de wond meteen grondig met lauw water en zeep, minstens 15 minuten lang. Gebruik desnoods een tandenborstel om echt goed te reinigen.
- Desinfecteer daarna met alcohol (70%) of jodium.
- Bel direct met je alarmcentrale of GGD. Zij bepalen of je PEP nodig hebt.
- Post-exposure profylaxe (PEP) is een serie vaccinaties, eventueel aangevuld met antistoffen. Ze zijn je enige redding vóór de symptomen beginnen, daarna is het te laat.
- En belangrijk: blijf niet twijfelen of googelen, maar neem actie. Wachten = geen optie.
Preventie‑tips tegen hondsdolheid
Vaccinatie vóór vertrek: ideaal voor reizen naar risicogebieden. Nieuw onderzoek suggereert dat één prik net zo effectief kan zijn als twee.
Vermijd contact met dieren, zwerfdieren zijn schattig, maar gevaarlijk.
Laat je huisdieren in landen buiten NL vaccineren.
Nakende tekortsituaties: in 2023/24 was er zelfs tijdelijk geen preventief vaccin beschikbaar bij GGD’s.
Actieplan bij vermoeden van hondsdolheid‑blootstelling:
Stap 1: 15 minuten schoonspoelen met water & zeep
Stap 2: Direct bellen met alarmcentrale of GGD
Stap 3: Start PEP-vaccinaties – vóór symptomen!
Stap 4: Informeer bij huisarts/GGD over EBLV bij vleermuiscontact
