Liesbeth Woertman is emeritus hoogleraar psychologie. Ze is bekend van haar boeken over lichaamsbeeld, schoonheid, ouderdom en identiteit. En over hoe ons denken daarover verandert door cosmetische chirurgie en sociale media.

Te beginnen met de opkomst van de cosmetische chirurgie memoreert ze de praktijken van Robert Schoemacher. Die begon rond het jaar 2000 met zijn tv-programma Make me beautiful. Het format was simpel. Vrouwen konden een brief schrijven waarin ze uitlegden wat ze graag anders zagen aan hun lichaam en dat ze bijvoorbeeld zo ongelukkig waren met hun neus of borsten. De uitverkorenen gingen eerst in HEMA-ondergoed en in lelijk makend licht op de foto. Daarna ging dokter Schoenmacher voor zijn kandidaat staan, pakte haar gezicht vast en zei dan wat hij verder nog aan imperfecties zag waar aan gesleuteld kon worden. Na de behandelingen werden de vrouwen getoond in prachtig licht, prachtig opgemaakt, in nieuwe kleren. Ze waren op dieet geweest en getransformeerd tot de hoogst haalbare versie van zichzelf.

Woertman kan er nog om huilen wat die programma’s tot gevolg hebben gehad.

Want met elke ingreep wordt de onvrede alleen maar groter, weet ze. Als je een fronsrimpel laat wegspuiten, valt een rommelige kaaklijn meer op en als ook die is aangepakt, blijkt de hals niet meer te kloppen. En zo komt van het een het ander en het enige wat er overblijft is het besef dat het ultieme schoonheidsideaal onbereikbaar blijkt.

Terwijl we steeds ouder worden laten we het verval steeds minder toe en worden de imperfecties steeds verder uitvergroot. Tegenwoordig richt de markt zich al op meisjes van acht, met make-uplijnen en parfums specifiek voor die leeftijd. Die producten worden aangeprezen op TikTok. Jonge vrouwen van twintig, dertig zijn bang dat ze te laat zijn als ze nu niet met botox beginnen. Wat Woertman daarbij een groot punt vindt is dat een gebotoxten met fillers volgespoten gezicht niet te lezen valt omdat alle expressie verdwijnt. Wat doet dat met onze interacties? Hoe gaat dat tussen een gebotoxte moeder en haar kind als er nog geen taal is? Tussen dementerende mensen en hun gebotoxte verzorgers als de taal verdwenen is?

Het lot van oude vrouwen is tragisch, zo blijkt ook uit onderzoek. In alle leeftijdsgroepen worden vrouwen op leeftijd gezien als onaantrekkelijk, ongelukkig, nutteloos. En het ergste is: oude vrouwen vinden dat zelf ook van andere oude vrouwen. We zouden er beter aan doen om net als in de jaren zestig en zeventig, toen het over gelijke rechten en abortus ging, in verzet te komen, vindt Woertman. We zijn immers nog nooit met zoveel geweest en nog nooit in zo’n goede gezondheid! Doen we elkaar geen groter plezier als we elkaar aanmoedigen om onze talenten in te zetten, met al onze ervaring een bijdrage te leveren? Maar in plaats daarvan zijn vrouwen van vijfendertig al bang om te worden afgeschreven en rennen ze naar de cosmetische kliniek.

En dan te bedenken dat het verval toch niet kan worden tegengehouden.

Bron: NRC